Zdrada, rozwód i pieniądze

Czy zdrada oznacza utratę majątku przy rozwodzie? Wyjaśniamy najczęstszy mit

Małżonek zdradził, więc przy podziale majątku powinien dostać mniej albo nie dostać nic – takie przekonanie pojawia się bardzo często. Polskie prawo nie przewiduje jednak automatycznej kary majątkowej za niewierność. Zdrada może przesądzić o winie za rozpad małżeństwa, ale podział majątku rządzi się innymi zasadami. Sytuacja zmienia się dopiero wtedy, gdy romans miał konkretny wymiar finansowy: wspólne pieniądze były wydawane, ukrywane, darowane lub trwonione kosztem rodziny.

Najkrótsza odpowiedź

Sama zdrada nie odbiera małżonkowi połowy majątku wspólnego. Punktem wyjścia są równe udziały. Nierówny podział jest wyjątkiem i wymaga wykazania dwóch przesłanek łącznie: ważnych powodów oraz różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku.

Najpierw rozdzielmy cztery różne sprawy

W sporze po zdradzie emocje naturalnie łączą wszystko w jeden problem. Z punktu widzenia prawa trzeba jednak osobno ocenić rozwód, majątek, konkretne wydatki i ewentualne alimenty między byłymi małżonkami.

1. Wina za rozkład pożycia
Odpowiada na pytanie, kto swoim zachowaniem doprowadził do zupełnego i trwałego rozpadu więzi małżeńskich. Zdrada może być jednym z powodów przypisania winy, jeżeli pozostaje w związku z rozpadem małżeństwa.

2. Udziały w majątku wspólnym
Co do zasady są równe. Ich zmiana wymaga spełnienia szczególnych warunków z art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

3. Rozliczenie konkretnych pieniędzy
Dotyczy na przykład przelewów, kosztownych prezentów, wyjazdów lub czynszu finansowanych ze wspólnych środków na rzecz osoby trzeciej. Tu najważniejsze są kwoty, źródło pieniędzy i dowody.

4. Alimenty po rozwodzie
Wyłączna wina może mieć istotne znaczenie dla obowiązku przyczyniania się do utrzymania niewinnego byłego małżonka. Jest to jednak odrębne roszczenie, a nie element podziału majątku.

Zasada: udziały małżonków są równe

Z chwilą zawarcia małżeństwa – jeżeli małżonkowie nie ustanowili innego ustroju – powstaje wspólność ustawowa. Obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Do majątku wspólnego należą między innymi pobrane wynagrodzenia za pracę i dochody z działalności zarobkowej.

Podział majątku nie jest karą za złe małżeństwo

Art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Przepis nie uzależnia tej zasady od tego, kto zdradził, kto złożył pozew ani kto został uznany za winnego rozwodu.

Oznacza to, że małżonek wyłącznie winny rozpadu małżeństwa może nadal mieć udział wynoszący jedną drugą. Może też zdarzyć się sytuacja odwrotna: małżonek niewinny nie uzyska większej części majątku tylko dlatego, że zachowywał się lojalnie. W postępowaniu o podział majątku sąd nie przyznaje finansowego zadośćuczynienia za krzywdę emocjonalną.

Przykład: zdrada bez uszczuplenia majątku

Jeden z małżonków dopuścił się zdrady, ale przez całe małżeństwo pracował, przekazywał dochody na potrzeby rodziny, opłacał wspólne zobowiązania i nie finansował relacji z osobą trzecią z majątku wspólnego. Sama niewierność może mieć znaczenie w sprawie rozwodowej, lecz nie daje automatycznej podstawy do ustalenia udziałów w proporcji 70 do 30 albo 100 do 0.

Kiedy sąd może ustalić nierówne udziały?

Nierówne udziały są możliwe, ale stanowią wyjątek. Osoba, która ich żąda, musi wykazać, że w konkretnej sprawie występują dwie przesłanki jednocześnie. Sąd Najwyższy konsekwentnie podkreśla, że żadna z nich sama nie wystarczy.

Przesłanka pierwsza: różny stopień przyczynienia się do powstania majątku
Trzeba wykazać, że jeden małżonek przyczyniał się do budowania majątku w wyraźnie mniejszym stopniu, niż pozwalały mu na to jego siły i możliwości.

Przesłanka druga: ważne powody
Muszą istnieć okoliczności, które – oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego – sprzeciwiają się przyznaniu temu małżonkowi korzyści z części majątku, do której powstania nie przyczynił się.

Nie wystarczy zatem powiedzieć: „zarabiałem więcej”. Nie wystarczy również samo naganne zachowanie niezwiązane z budowaniem lub uszczuplaniem wspólnego dorobku. Sąd bada całokształt funkcjonowania rodziny podczas trwania wspólności: pracę zarobkową, opiekę nad dziećmi, prowadzenie domu, gospodarowanie pieniędzmi, wykorzystywanie możliwości zarobkowych oraz ewentualne trwonienie środków.

Wyższa pensja nie oznacza automatycznie większego udziału

Przy ocenie przyczynienia się do powstania majątku sąd uwzględnia także osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Małżonek, który zarabiał mniej albo czasowo nie pracował, lecz przejął opiekę nad rodziną i umożliwiał drugiej osobie rozwój zawodowy, nie jest z tego powodu uznawany za osobę, która „nic nie wniosła”.

Najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego przypomina także, że chodzi nie o winę w rozkładzie pożycia, lecz o zawinione nieprzyczynianie się do powstania wspólnego majątku lub przyczynianie się w mniejszym stopniu, niż wynikałoby z realnych możliwości małżonka. Rażące lub uporczywe uchylanie się od pracy, trwonienie wspólnych środków czy generowanie nieuzasadnionych długów mogą mieć znaczenie. Incydentalne zdarzenie zwykle nie wystarczy do zmiany udziałów w dorobku budowanym przez wiele lat.

Co sąd może brać pod uwagę?

• czy małżonek pracował stosownie do swoich możliwości,
• czy uzyskiwane dochody przeznaczał na rodzinę i wspólny majątek,
• jak strony dzieliły opiekę nad dziećmi i obowiązki domowe,
• czy ktoś uporczywie unikał finansowania zwykłych potrzeb rodziny,
• czy wspólne środki były lekkomyślnie wydawane albo ukrywane,
• czy jeden małżonek generował nieuzasadnione zadłużenie,
• jak długo trwało dane zachowanie i jaki miało skutek dla dorobku.

Kiedy romans staje się problemem majątkowym?

Granica przebiega nie tyle między wiernością i zdradą, ile między sferą osobistą a finansową. Jeżeli romans nie wpływał na wspólny majątek, jego znaczenie dla podziału jest zwykle ograniczone. Jeżeli jednak jeden małżonek finansował osobę trzecią z pieniędzy objętych wspólnością, pojawia się konkretny uszczerbek, który wymaga analizy.

Wydatki, które mogą mieć znaczenie

• wysokie przelewy na rachunek osoby trzeciej,
• kosztowne prezenty, biżuteria, samochód albo finansowanie mieszkania,
• regularne opłacanie czynszu, rat lub rachunków tej osoby,
• wyjazdy i hotele finansowane ze wspólnego rachunku,
• wypłaty gotówki powiązane z utrzymywaniem drugiego gospodarstwa domowego,
• zaciąganie pożyczek na potrzeby związku pozamałżeńskiego,
• wyprowadzanie oszczędności w okresie poprzedzającym rozstanie.

Liczy się skala, czas i skutek

Pojedyncza kolacja czy drobny upominek nie muszą mieć istotnego wpływu na wieloletni dorobek. Inaczej może być z regularnymi przelewami, zakupem mieszkania lub wydaniem znacznej części oszczędności. Sąd ocenia konkretne liczby, czas trwania zachowania i jego wpływ na interes rodziny – nie samą etykietę „zdrada”.

Czy pieniądze wydane na osobę trzecią można odzyskać?

Nie istnieje jedna automatyczna reguła, zgodnie z którą każdy wydatek związany ze zdradą zostaje doliczony do udziału niewiernego małżonka. Możliwa podstawa i sposób rozliczenia zależą od tego, co dokładnie się wydarzyło: czy była to darowizna, zakup rzeczy, zapłata za usługę, wypłata gotówki, ukrycie składnika majątku czy trwonienie wspólnych środków.

Ważne rozróżnienie

Żądanie nierównych udziałów dotyczy proporcji w całym majątku wspólnym. Rozliczenie konkretnej kwoty dotyczy określonego przepływu pieniędzy lub składnika majątku. W jednej sprawie mogą pojawić się oba problemy, ale wymagają one odrębnych twierdzeń, wyliczeń i dowodów.

Przed sformułowaniem żądania trzeba więc odtworzyć przepływ środków: z jakiego rachunku wyszły, kiedy, w jakiej wysokości, komu przypadła korzyść i czy wydatek nastąpił w czasie trwania wspólności. Istotne będzie również to, czy pieniądze rzeczywiście należały do majątku wspólnego, czy pochodziły z majątku osobistego małżonka.

Przykład: wieloletnie finansowanie drugiego związku

Małżonek przez trzy lata regularnie przelewał wspólne pieniądze na rachunek partnerki, opłacał jej wynajem i kupił kosztowny samochód. Jeżeli przepływy zostaną udowodnione, mogą mieć znaczenie dla rozliczeń, a w połączeniu z trwałym i rażącym uszczuplaniem dorobku także dla oceny przesłanek nierównych udziałów. Nadal nie działa tu automat: sąd zbada źródło pieniędzy, skalę wydatków, całokształt wkładu obojga małżonków oraz dokładnie sformułowane roszczenia.

Kosztowny prezent dla kochanka lub kochanki

Darowizna z majątku wspólnego wymaga zgody drugiego małżonka, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Jeżeli jeden małżonek bez wiedzy drugiego przekazał osobie trzeciej znaczną kwotę, samochód albo inną wartościową rzecz, ważność i skutki takiej czynności wymagają osobnej oceny. Zgodnie z art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ważność umowy zawartej bez wymaganej zgody zależy od jej potwierdzenia przez drugiego małżonka.

Nie każdy wydatek jest darowizną

Zapłata za hotel, wycieczkę lub kolację ma inną konstrukcję prawną niż przelew pieniędzy „w prezencie” albo przeniesienie własności samochodu. Dlatego nie warto opierać sprawy na ogólnym stwierdzeniu, że małżonek „wydał majątek na romans”. Każdą większą transakcję trzeba zidentyfikować i przypisać jej właściwe znaczenie prawne.

Jakie dowody warto zabezpieczyć?

W sprawach majątkowych często decydują nie najbardziej emocjonalne dowody zdrady, lecz dokumenty finansowe. Zdjęcie albo wiadomość mogą wykazać relację, ale nie pokażą, ile wspólnych pieniędzy zostało wydanych. Do tego potrzebna jest możliwie kompletna historia transakcji.

Praktyczna lista dowodów

• wyciągi z rachunków wspólnych i indywidualnych,
• historia kart płatniczych i kredytowych,
• potwierdzenia przelewów wraz z tytułami i danymi odbiorcy,
• umowy pożyczek, faktury, paragony i potwierdzenia rezerwacji,
• dokumenty zakupu wartościowych rzeczy,
• korespondencja pomagająca ustalić cel konkretnego wydatku,
• zeznania świadków znających okoliczności finansowania,
• zestawienie dat, kwot i źródeł pieniędzy przygotowane na podstawie dokumentów.

Dowody zdobywaj legalnie

Nie należy włamywać się na cudze konto, przełamywać haseł ani instalować oprogramowania śledzącego. Sposób pozyskania materiału może rodzić osobne problemy prawne. Jeżeli dokumenty są w banku, u pracodawcy albo innej instytucji, w postępowaniu można rozważyć odpowiednie wnioski dowodowe zamiast samodzielnego naruszania prywatności.

Co zdrada może zmienić poza podziałem majątku?

Najbardziej bezpośrednim skutkiem może być przypisanie winy za rozkład pożycia, o ile zdrada pozostawała przyczyną lub współprzyczyną rozpadu. Ustalenie wyłącznej winy może z kolei wpłynąć na alimenty między rozwiedzionymi małżonkami.

Wyłączna wina może mieć znaczenie alimentacyjne

Jeżeli jeden małżonek zostanie uznany za wyłącznie winnego, a rozwód spowoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może – na żądanie – zobowiązać winnego do odpowiedniego zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb niewinnego, nawet gdy ten nie znajduje się w niedostatku. To konsekwencja art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nie odebranie udziału w majątku.

Sąd Najwyższy wyraźnie wskazywał, że aspekt etyczny przy ocenie ważnych powodów dla nierównych udziałów nie może być utożsamiany z przyczynami uznania winy w rozkładzie pożycia. Wyłączna wina za rozpad małżeństwa wywołuje przede wszystkim inne konsekwencje, pozostające poza samym postępowaniem o podział majątku.

Trzy pytania, które porządkują sprawę

Po pierwsze: czy zdrada miała wpływ na rozpad małżeństwa?
Po drugie: czy wspólny majątek został przez romans realnie uszczuplony i o jaką kwotę?
Po trzecie: czy całokształt zachowania i wkładu małżonków spełnia obie przesłanki nierównych udziałów?

Odpowiedzi mogą być różne. Można wykazać winę bez podstaw do nierównych udziałów. Można też nie prowadzić sporu o winę, a mimo to dochodzić rozliczenia konkretnych wspólnych środków.

Jak przygotować sprawę bez ulegania mitom?

Zamiast zaczynać od żądania „odebrania połowy”, warto policzyć majątek i przepływy. Należy ustalić daty powstania i ustania wspólności, sporządzić listę aktywów, sprawdzić historię rachunków oraz oddzielić wydatki związane z romansem od zwykłych kosztów życia. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy sprawa dotyczy równych udziałów, nierównych udziałów, rozliczenia konkretnej czynności czy kilku roszczeń jednocześnie.

Przed konsultacją przygotuj:

• datę zawarcia małżeństwa i ustania wspólności majątkowej,
• wyrok rozwodowy albo informację, czy sprawa rozwodowa trwa,
• listę składników majątku oraz ich orientacyjną wartość,
• wykaz podejrzanych transakcji z datami i kwotami,
• dostępne wyciągi, umowy i potwierdzenia płatności,
• informacje o pracy, dochodach i podziale obowiązków rodzinnych,
• dane o zobowiązaniach powstałych w czasie małżeństwa,
• własny cel: rozliczenie kwoty, nierówne udziały, ugoda czy zabezpieczenie majątku.

Podejrzewasz, że wspólne pieniądze finansowały drugi związek?

Kancelaria analizuje przepływy finansowe, skład majątku, możliwe rozliczenia oraz przesłanki nierównych udziałów. Pomagamy odróżnić skutki zdrady w sprawie rozwodowej od roszczeń, które rzeczywiście mogą zostać zgłoszone przy podziale majątku.

Skontaktuj się z kancelarią